Written work

De verantwoordelijkheid van de kunstenaar — Gabriel Lester’s Unresolved Extravaganza

Publicatie: 8 oktober 2016 Medium


Wie voor het eerst door een nieuwe tentoonstelling loopt, heeft weinig referentiekaders en is aangewezen op zijn eigen kritische blik en voorkennis. Zelf ben ik een groot liefhebber van kunst die niet voor de hand liggend is, je op het verkeerde been zet en nog belangrijker: iets vertelt over onze tijd. Gabriel Lester’s Unresolved Extravaganza bij De Appel in Amsterdam is zo’n tentoonstelling. De werken roepen veel vragen op en de antwoorden liggen niet voor het oprapen.

Gabriel Lester (1972) daagt in deze tentoonstelling de bezoeker uit na te denken over kunst en het kunstenaarschap. Deze solotentoonstelling bevat werken gemaakt in samenwerking met andere kunstenaars. De rol van de maker vervaagt door dit samenwerkingsverband; is een kunstenaar wel echt alleen verantwoordelijk voor zijn werk? Lester’s achtergrond ligt in film en muziek. Productie is een belangrijk element in zijn werken en dit is duidelijk zichtbaar in Unresolved.

Amorales vs amorales — Carlos Amorales, Gabriel Lester — 1996

De route
Ik hang mijn jas in de garderobe en wordt verrast door een rapnummer schellend uit een tv aan de muur. Pas later realiseer ik mij dat dit een werk is in de tentoonstelling.

Op de plattegrond die ik meekrijg staat een duidelijke route uitgestippeld. Het lijkt belangrijk deze te volgen, ik word langs de werken gestuurd. De tentoonstelling bestaat uit installaties en video installaties die individueel, maar ook samen, een verhaal vertellen.

Murmur — Gabriel Lester ism Teatr Doc Moskou — 2015

films met dominante dialogen
De video Murmur toont een ensemble muzikanten dat in een muur speelt. Het publiek ziet armen, benen en de instrumenten naar buiten gestoken door gaten in de muur. Binnen in de muur speelt een heel ander schouwspel zich af, de muzikanten voeren een heftige discussie. Dit werk bevraagt de positie van de kunstenaar, welke wordt uitgebuit. De muzikanten dragen de muur, het instituut, maar hun ideeën en identiteit blijven verborgen en irrelevant. Het beeld is poëtisch en universeel, de dialoog is interessant en voert voor mij de boventoon. Hierin zie je Lester’s achtergrond in cinema terug. Als fan van films met dominante dialogen (films van Tarantino, The Waking Life, The Trip to Italy), vind ik dit werk een prettige binnenkomer. Het vergt aandacht en zet een belangrijk standpunt uiteen, die de toon zet voor de verdere tentoonstelling.

 

The French Horn — André Chapatte, Henryetta Duerschlag, Gabriel Lester, Olaf Zwetsloot — 2016

De muur waarop de video wordt geprojecteerd heeft ook een ingang. Achter de muur bevind zich een hele nieuwe ruimte met de installatie The French Horn. Deze ruimte bevindt zich achter de achter-ruimte in Murmur. Dit is een erg interessante en leesbare ruimte, gevuld met teksten en afbeeldingen. Al lijkt dit werk samenhangend en heeft het een duidelijk handschrift, het is het product van een samenwerking met meerdere kunstenaars, architecten en muzikanten.

Mijn eigen performance
In de volgende ruimte stuit ik op een grote sculpturale wand, scheef toelopend op de bestaande muur. Op mijn plattegrondje zie ik dat ik het werk, Hotel Richmond or Slippery Slope, achter de wand moet bekijken. Op de achterkant van het sculptuur vind ik een stukje handgeschreven tekst. Denkend het werk te hebben gezien stap ik achter de muur vandaan, op weg naar de volgende werken. Later pas pak ik het boekje erbij en lees ik de beschrijving bij dit werk; het is een podium waarin de bezoeker zelf een performance toont. Zo werd ik, nietsvermoedend, een onderdeel van de tentoonstelling.

Hotel Richmond or Slippery Slope — Darius Miksys, Gabriel Lester — 2007/2014

Distanza e Menzogna (Distance and Perspective) — Mariana Castillo Deball — 2007

Spiegels breken
Vanaf dit moment besluit ik telkens mee te lezen wanneer ik een werk bekijk. Jeukende handen krijg ik van de beschrijving bij het werk Distanza e Menzogna (Distance and Perspective). Porseleinen deurkloppers in de vorm van handen hangen voor ronde spiegels. Wanneer je deze zou gebruiken breekt de spiegel. Ik kan het niet laten mij af te vragen wat er zou gebeuren als ik mij zou overgeven aan de drang om de kloppers te gebruiken. Het werk vraagt erom, maar het beeld van withete suppoosten houdt mij toch tegen. Al blijft een klein stemmetje zeggen dat het vast de bedoeling is dat de bezoeker het lef toont dit wel te doen, zoals de performance in Hotel Richmond or Slippery Slope.

Bermuda — Gabriel Lester, Robertas Narkus, Lisa Rosenblatt, Freek Wambacq — 2016

Bermuda
Het hoogtepunt in de tentoonstelling is het werk Bermuda. Deze installatie is hier voor het eerst te zien. Terwijl mijn ogen wennen aan de donkere ruimte, wordt mij een houten stoel gewaar. Ik wil er bijna op gaan zitten wanneer de stoelen eromheen voor mij zichtbaar worden. Stoelen van verschillende hoogten, met afgezaagde poten. Ze lijken mij te bespotten terwijl ik een plaatsje neem op de houten vloer. De stoelen staan opgesteld voor de installatie Bermuda; een grote kast gevuld met allerlei voorwerpen in vakken achter spiegelend glas. Er klinken stemmen, een dialoog, waarbij de kast telkens een ander vlakje laat oplichten. Enkel in de verlichte vakken zijn de voorwerpen zichtbaar. De installatie doet denken aan een hoorspel, waarin het verhaal onduidelijk blijft. Een ongeluk, lege kamers en mensen die verdwijnen sijpelen door de stukjes tekst heen. De voorwerpen krijgen betekenis door de manier waarop ze reageren met het geluid. Sommige worden karakters of decor.

De verantwoordelijkheid van de toeschouwer
In Gabriel Lester’s werk is niet alleen de samenwerking met andere kunstenaars belangrijk, ook de toeschouwer is noodzakelijk. Anders dan bij andere tentoonstellingen voel ik mij een essentieel element wanneer ik de werken aanschouw. Ik hoef niet te participeren, het is geen kunst waarbij ik een opdracht moet uitvoeren. Maar het is aan mij om het kunstwerk volledig te maken. Ik ben de toeschouwer, het publiek, maar werk samen met de onzichtbare kunstenaar om deze werken hun functie te laten uitvoeren. Steeds wordt ook mijn rol bevraagd. Merk ik mijn eigen performance op? Wat doe ik met de suggestie van acties door mij, die deze werken uitlokken?

Hoewel de werken van Lester in inhoud niet iets zeggen over cinema, zijn de elementen uit de cinema overal aanwezig. Deze worden ingezet om iets te vertellen over hedendaagse kunst, de kunstenaar en de tentoonstelling. De losse verhaallijnen, licht en geluid, de rol van het publiek, de maker en de productie zijn als fragmenten door de tentoonstelling verspreid, maar komen ook samen als geheel. Een onopgelost verhaal zonder duidelijk verloop, met een kritische blik naar de kunstwereld en al zijn betrokkenen.


De tentoonstelling Unresolved is nog tot 6 november in De Appel te bezoeken.


 

Wat hebben filosofie, een slang en Mahler met dans te maken?

Publicatie: 28 september 2016 We Are Public

Choreograaf en danser Samir Calixto (Brazilië, 1978) laat zich inspireren door de filosofie van Friedrich Nietzsche. Maar je hoeft geen filosofiekenner te zijn om van de dansvoorstelling M te kunnen genieten. “Mensen hoeven niet bang te zijn dat ze het niet begrijpen, het gaat om de ervaring.”

Samir Calixto werkt inzichten van Nietzsche uit in zijn dansvoorstelling M. Nietzsche heeft het in zijn teksten vaak over dans en het lichaam als instrument voor verandering. Een beroemde quote van Nietzsche is: ‘Er is meer wijsheid in het lichaam dan in de diepste filosofie.’ Volgens Samir is deze gedachte voor iedereen herkenbaar: “Als je gaat sporten dan merk je niet alleen in het lichaam een verandering, maar ook in je geest. Je bent alerter en bewuster. Een verandering begint altijd in het lichaam, de rest volgt.”

Wat kunnen we verwachten van je aankomende voorstelling M?
M is een voorstelling met vijf dansers, waaronder ikzelf, die gebaseerd is op een gedicht van Nietzsche, Midnight Song. Het gaat over de transformatie van een sluimerende staat naar fysieke alertheid. De dans toont elke laag van het mens-zijn. Dit gebeurt in een witte wereld die ik heb gecreëerd op het podium, een mysterieus niemandsland. Het stuk wordt gedanst op de muziek van Mahler. Hij verwerkte in zijn derde symfonie het gedicht van Nietzsche. Ik gebruik een moderne versie van dit muziekstuk voor mijn dans. M staat voor Midnight Song, maar ook voor mens, Mahler, voor mystiek.”

Is filosofie een grote inspiratiebron voor jou?
“Het is erg makkelijk in dans te zoeken naar schoonheid, of iets extreem conceptueels, of juist naar hele technische dans. Maar dat vind ik niet inspirerend. Als mens zijn we niet alleen gevoel, of alleen geest of alleen lichaam. Ik vind het heel belangrijk dat wanneer je iets doet met je lichaam, je het ervaart op al die vlakken. Daarom hou ik erg van deze filosofie, Nietzsche zegt dat we alle drie zijn. Zo denk ik ook over dans, de mens als geheel inspireert mij.”

Je gebruikt spannende elementen in de voorstelling, zoals een slang. Waarom?
“Dit gaat over het veranderen van de manier waarop mensen naar iets kijken. De slang lijkt een gevaarlijk dier, maar staat in sommige culturen voor wijsheid. De slang komt ook op die manier terug in de teksten van Nietzsche. De relatie die we op het podium met de slang hebben is heel respectvol. Dit dwingt je om de relatie tussen mens en dier nog eens te herzien. Het was wel een lastige afweging die ik heb moeten maken. Ik ben fel tegen dierenmishandeling, ik ben zelfs vegetariër. Maar er wordt heel goed voor de slang gezorgd. Reptielopvang Pret Met Rep ziet erop toe dat het dier goed behandeld wordt. Dat vind ik ook erg belangrijk.”

 

Je vertelt veel over transformatie. Waarom is dat belangrijk en hoe is dit terug te zien in de dans?
“Wat je ziet in de voorstelling is de transformatie van de danser. Wanneer je een heel uur danst, verander je vanzelf. Je wordt alerter, bewuster en je voelt dat je leeft. Wat interessant is, is dat de dansers voor je ogen zullen veranderen, in concentratie en in gedrag. Het is een veeleisend stuk voor de dansers, niet alleen fysiek maar ook emotioneel. Het is een rituele dans die zo intens is dat je er door geraakt wordt. Ik denk dat mensen vaak bang zijn dat iets erg conceptueel zal zijn en dat ze het niet zullen begrijpen. Maar dit stuk is voor iedereen toegankelijk.”

Op 4 oktober kun je met je We Are Public-pas naar de voorstelling M in Theater Bellevue.


Helmut Newton – A Retrospective bij Foam

Publicatie: 17 juni 2016 Online Galerij

 

Fotografiemuseum Foam staat deze zomer in het teken van beroemde fotograaf Helmut Newton. Het gaat om een overzichtstentoonstelling met 200 foto’s. Hiertoe behoort, naast het bekende werk, vroeger werk wat weinig eerder vertoond is en de film ‘Helmut by June’.

Yves Saint Laurent French Vogue Rue Aubriot Paris 1975 C Helmut Newton Estate

Yves Saint Laurent French Vogue Rue Aubriot Paris 1975 C Helmut Newton Estate

Helmut Newton (1920-2004) was een Duits-Australische fotograaf. In de jaren ‘50 fotografeerde hij voor de Franse Vogue. Pas in de jaren ‘70 werd hij echt bekend met zijn werk vanwege zijn controversialiteit en seksueel getinte modefotografie. Zijn werk is van grote invloed op mode- en glamourfotografie en hij was bevriend met modeontwerpers als Yves Saint Laurent en Karl Lagerfeld. Hij staat vooral bekend om zijn erotische getinte zwart-witfoto’s. Zijn oeuvre is echter uiteenlopend en interessant om meerdere redenen. Nadat hij bekendheid verwierf als modefotograaf, kreeg hij veel opdrachten. Toch is zijn werk persoonlijk en heeft het een duidelijke handtekening. Hij heeft veel beroemdheden geportretteerd en maakte een statement in het feminisme.

Sekse en rolpatronen zijn van belang in het werk Newton. De foto die gekozen is door FOAM als beeld van de tentoonstelling is er één die zich hiertoe verhoudt. In dit beeld is een androgene vrouw in een smoking te zien, deze is ontworpen door Yves Saint Laurent. Er is een tweede foto die hierbij hoort, waarin er een naakte vrouw naast de geklede vrouw staat. Deze versterkt het beeld nog een keer en maakt de vrouw in pak nog masculiener.

Overzicht tentoonstelling werken- Yves Saint Laurent French Vogue Rue Aubriot Paris 1975 C Helmut Newton Estate

Overzicht tentoonstelling werken- Yves Saint Laurent French Vogue Rue Aubriot Paris 1975 C Helmut Newton Estate

De kritiek naar Newtons werk is dat hij vrouwen zou neerzetten als lustobjecten. Maar vrouwelijk naakt wordt niet altijd ingezet om de man te dienen. De acceptatie van vrouwelijke seksualiteit is ook een deel van feminisme, Newtons beeld van vrouwen speelt hierin een rol. Newtons modellen worden afgebeeld als godinnen. In de fotoserie ‘Big Nudes’, is er geen enkele vorm van schaamte te bekennen. Ook al staan deze vrouwen voor de lens van een man, zij hebben de controle. Ze hebben niet de goedkeuring van een man nodig, ze zijn zelfverzekerd.

Twee foto’s uit deze serie tonen dezelfde groep vrouwen. In het ene beeld zijn ze naakt. In het volgende beeld zijn ze gekleed als krachtige, zakelijke vrouwen. Dit tweeluik vertelt een verhaal zoals alleen Newton dat kon; deze vrouwen zijn net zo krachtig en indrukwekkend in pak als naakt.

“Here They Come I,” Paris, France 1981. © Estate of Helmut Newton

“Here They Come I,” Paris, France 1981. © Estate of Helmut Newton

“Here They Come II,” Paris, France 1981. © Estate of Helmut Newton

“Here They Come II,” Paris, France 1981. © Estate of Helmut Newton

In het werk uit de vroege jaren ‘60 laat Newton de studio meespelen in zijn beelden. Hij verbergt de set niet, je ziet de achtergrond en de schaduwen van de modellen. Soms zelfs lampen en statieven. Later speelt hij hier nog meer mee. Door het gebruik van spiegels, is nog minder van de set verborgen. In sommige foto’s is hij zelfs zelf in beeld. De spiegels creëren een illusie of verwijzen naar surrealisme, wanneer hij beelden in beelden schept.

De tentoonstelling toont veel verschillend werk van de fotograaf. Er zijn de levensgrote ‘Big Nudes’, kleiner formaat foto’s in zwart-wit en kleur en een tafel met polairoids. De polaroids geven, samen met de film ‘Helmut by June’ een inzicht in de werkwijze van Helmut Newton. Tussen de vele portretten die Newton maakte zijn een aantal bekende gezichten terug te vinden. Portretten van onder anderen Margaret Thatcher, Salvador Dalí en Andy Warhol hebben een plaatsje in de tentoonstelling.

Overzicht tentoonstelling

Overzicht tentoonstelling

Overzicht tentoonstelling

Overzicht tentoonstelling

Newton noemde zichzelf een huurling, ‘I am a gun for hire’, is een beroemde quote van hem. Toen hij een opdracht kreeg voor een mannenmagazine, liet hij ook een andere kant zien. De opdracht was een heren trenchcoat te fotograferen, waarop Newton zei dat hij niet graag mannen fotografeert. Hij gebruikte ze als accessoire, zoals een schoen of tas. De foto die hieruit voort is gekomen is één van mijn favorieten; een naakte vrouw en Helmut Newton zelf, gereflecteerd in een spiegel. Helmut Newton, voorovergebogen maakt de foto al dragend de betreffende trenchcoat. En naast de spiegel zit zijn vrouw June, kijkend naar hem met haar hand onder haar kin.

Self Portrait with Wife and Models Paris 1981 C Helmut Newton Estate

Self Portrait with Wife and Models Paris 1981 C Helmut Newton Estate

http://www.foam.org/nl/museum/programma/helmut-newton


 

Hoe De Stijl ons na 100 jaar nog steeds beïnvloedt

 

Publicatie: 26 mei 2016,  Online Galerij

Volgend jaar bestaat De Stijl 100 jaar. Nederlandse musea besteden hierom extra veel aandacht aan de kunststroming. Het Gemeentemuseum in Den Haag heeft de grootste collectie Mondriaans in de wereld en wijdt een vaste tentoonstelling aan De Stijl. 

Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren - Maison particuliere- 1923

Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren – Maison particuliere- 1923 – Collectie Gemeentemuseum Den Haag, Nederland

De Stijl

De Stijl wordt gezien als een typisch Nederlandse kunststroming, met kunstenaars als Piet Mondriaan, Theo van Doesburg en Gerrit Rietveld. De leden van de Stijl streefden naar een radicale hervorming van de gevestigde kunst. De radicale abstractie die De Stijl vertegenwoordigd is wereldwijd van invloed en nog steeds overal terug te vinden.

Zoals veel avant-garde kunst, was De Stijl een reactie op de 1e wereldoorlog en wilden de kunstenaars de maatschappij herscheppen in navolging hiervan. De Stijl vertegenwoordigde pure abstractie en universaliteit door vorm en kleur te reduceren tot het essentiële. Visuele composities werden versimpeld naar lijnen en vlakken en het gebruik van enkel zwart, wit en primaire kleuren. De stroming loopt vanaf 1917 tot 1931. Theo van Doesburg is de zelfbenoemde oprichter van De Stijl. Hij gaf ook het tijdschrift De Stijl uit waarin de leden artikelen schreven en hun ideeën de wereld in brachten.

Theo van Doesburg - Grondelement van de schilderkunst - 1922

Theo van Doesburg – Grondelement van de schilderkunst – 1922

Piet Mondriaan

Piet Mondriaan is wellicht de meest bekende kunstenaar binnen deze stroming. Mondriaan was een Nederlandse kunstschilder en één van de oprichters van De Stijl. Zijn werk toont duidelijk de radicale abstractie en de composities met lijnen, kleuren en vlakken waar de stroming zo bekend om staat.

Mondriaan begon als schilder met het maken van landschappen. In 1911 ging hij in Parijs wonen en kwam hij in aanraking met het kubisme. Hij begon in deze stijl te werken, maar abstraheerde steeds verder. Tijdens zijn tijd terug in Nederland ontstaan zijn eerste echt abstracte werken. In de serie pier en oceaan is Mondriaans eerste omslag naar abstracte kunst zichtbaar. Door de zee en de lucht te bekijken werd hij zich ervan bewust dat de natuur niet alleen organische lijnen, maar ook rechte lijnen bezit. Dit is de eerste stap naar het werk zoals we van Mondriaan kennen.

Piet Mondriaan, Pier en oceaan 4 (B70), 1914. Collectie Gemeentemuseum Den Haag

Piet Mondriaan – Pier en oceaan 4 -1914 – Collectie Gemeentemuseum Den Haag

Vanaf 1917 laat hij de kubistische ‘gefragmenteerde werkelijkheid’ helemaal los. Om associaties met de natuur of de werkelijkheid te voorkomen werkte hij voortaan alleen nog met primaire kleuren en zwart, wit en grijs. Hetgeen Mondriaan in zijn werk tot uitdrukking wil brengen zijn de universele verhoudingen, die volgens hem ten grondslag liggen aan de zichtbare werkelijkheid. Zijn doel was de kunst te zuiveren van elementen die er volgens hem niet hoorden. Een voorstelling toont altijd iets individueels, Mondriaan was op zoek naar het universele. Abstractie was voor hem de weg naar een zuivere kunstbeleving.

De overtuigende beeldtaal en nieuwe kijk op abstractie was een grote stap naar de moderne kunst. Mondriaan en De Stijl inspireerde andere kunstenaars met hun beelden en overtuigingen.

Piet Mondriaan - Composition C (No.III) with Red, Yellow and Blue - 1935

Piet Mondriaan – Composition C (No.III) with Red, Yellow and Blue – 1935

Het bezoek van Alexander Calder

Reconstructie van het atelier van Piet Mondriaan, 26 rue du Départ door Frans Postma @ Gemeentemuseum Den Haag

Reconstructie van het atelier van Piet Mondriaan, 26 rue du Départ door Frans Postma @ Gemeentemuseum Den Haag

In 1930 ging Amerikaanse kunstenaar Alexander Calder op bezoek in het atelier van Piet Mondriaan. Op dat moment woont Calder ook in Parijs en maakt sculpturen van draadfiguren. Hij is een van de eerste performance kunstenaars met zijn circus: circusartiesten gemaakt van alledaagse voorwerpen en ijzerdraad die Calder liet bewegen.

Alexander Calder - Cirque Calder - 1926

Alexander Calder – Cirque Calder – 1926

Calder's sculpture The Brass Family (1929)

Calder’s sculpture The Brass Family (1929)

Het bezoek aan het atelier van Mondriaan bracht een radicale verandering teweeg in het werk van de Amerikaanse kunstenaar. Hij was verwonderd door de eenvoud en de abstractie die hij aantrof. Hij combineert zijn sculpturen en beweging met deze abstractie en ontwikkeld zijn mobiles. Zijn mobiles zijn hangende sculpturen, delicaat gebalanceerde vormen die bewegen door de luchtstroom. In deze werken is duidelijk zichtbaar hoe Mondriaan Calder heeft beïnvloed.

Alexande Calder - Black, White and Ten Red, - 1957

Alexander Calder – Black, White and Ten Red, – 1957

The Mondrian collection

Modeontwerpen Yves Saint Laurent ontwierp in 1965 The Mondrian collection. De collectie was een hommage aan moderne kunstenaars. Zes cocktailjurken geïnspireerd door schilderijen van Mondriaan staan centraal in de collectie.

Deze collectie is erg belangrijk geweest voor de samenkomst van kunst en mode. Yves Saint Laurent stond bekend om zijn liefde voor kunst en was een moderne kunst verzamelaar. De jurken worden gezien als een representatie van de tijdgeest van de jaren 60. De stijl van de collectie was erg populair en soortgelijke jurken werden verkocht in reguliere kledingwinkels. Eén van de jurken uit de collectie van Laurent stond op de voorkant van Vogue. Ze zijn in bezit van meerdere museumcollecties waaronder van het Rijksmuseum.

 Yves St. Laurent - The Mondrian Collection - 1966

Yves Saint Laurent – The Mondrian Collection – 1965

Color Field painting

De Stijl beïnvloed ook de schilderkunst, dit is bijvoorbeeld te zien bij Color Field painting. Color Field painting is een stroming binnen de abstract expressionistische schilderkunst in de Verenigde Staten. De stroming kwam op in New York in de jaren 40. Het is geïnspireerd door Europees Modernisme. Het monochroom en monochrome kleurvlakken staan centraal in deze schilderkunst.

Barnett Newman wordt beschouwd als een hoofdfiguur in het abstract impressionisme en één van de prominentste Color Field schilders. In zijn werk Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue is een duidelijk verband met Europees modernisme en met name De Stijl zichtbaar. Het werk is een serie van vier grootschalige schilderijen, in monochrome primaire kleuren.

Barnett Newman, Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III, 1967-68, collectie Stedelijk Museum Amsterdam

Barnett Newman, Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III, 1967-68, collectie Stedelijk Museum Amsterdam

Tijdens het maken van de werken schilderde Newman een felrood doek. Hij vond dat eigenlijk alleen de andere primaire kleuren paste bij deze kleur. Dit leidde tot een confrontatie met De Stijl en vooral de werken van Piet Mondriaan. Newman zocht in zijn werk naar vrijheid, waar Mondriaan volgens hem de kleuren gebruikte als didactisch idee. Newman zocht met deze werken naar het sublieme.

De werken zijn immens groot, Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III meet 224 bij 544 cm. Dit werk is in bezit van het Stedelijk Museum in Amsterdam, waar het in 1986 verwoest werd door een bezoeker. Een dramatische restauratie poging bracht het werk nog meer in de schijnwerpers dan het al was. Sinds 2014 is het toch weer te zien in het Stedelijk Museum.

Meer De Stijl

De Stijl ging niet alleen over schilderijen of kunst zelf. De kenmerkende stijl werd gebruikt in mode, architectuur, reclame, interieur en meubels. De leden geloofden dat zij de hele maatschappij konden moderniseren. Samen met het beroemde Bauhaus heeft De Stijl voor een groot deel bepaald hoe de wereld er om ons heen nu uitziet.

Het Bauhaus was een Duitse school voor kunstenaars, ontwerpers en architecten van 1919 tot 1932. Meerdere leden van De Stijl gaven les aan Bauhaus-studenten, waaronder Theo van Doesburg. Hierdoor waren ze van invloed op de architectuur en design binnen de Bauhaus en erna.

Poster Bauhaus expositie in Weimar -1923 - Bauhaus-Archiv Berlin

Poster Bauhaus expositie in Weimar -1923 – Bauhaus-Archiv Berlin

Bauhaus gebouw in Dessau - Walter Gropius - 1926

Bauhaus gebouw in Dessau – Walter Gropius – 1926

Gerrit Rietveld was een belangrijke architect binnen De Stijl. Met zijn experimentele meubelmakerij creëerde hij zijn zo bekende iconische stoelen. De meubels van Rietveld waren niet alleen modern van uiterlijk, maar ook makkelijk produceerbaar. Naast meubels ontwierp hij ook huizen en gebouwen en maakte hij grafisch werk voor affiches en tijdschriften. 

Gerrit Rietveld - Rood-blauwe leunstoel - 1918 - Collectie Centraal Museum, Utrecht

Gerrit Rietveld – Rood-blauwe leunstoel – 1918 – Collectie Centraal Museum, Utrecht

De Bruynzeelkeukens van Piet Zwart zijn een ander goed voorbeeld van de invloed van De Stijl op Dutch Design. Piet Zwart was designer, typograaf en industrieel ontwerper. Eind jaren 30 werd zijn keukenontwerp door Bruynzeel in productie genomen. De keukens zijn nog steeds te koop en worden veel gezien in woonhuizen.

Piet Zwart - Bruynzeelkeuken - 1938

Piet Zwart – Bruynzeelkeuken – 1938

Invloed van De Stijl nu

De moderne tegenbeweging van De Stijl lijkt misschien op te zijn gegaan in onze maatschappij, maar als je weet waar je moet kijken zie je hem overal terug. De strakke lijnen, primaire kleuren en versimpeling van vormen zijn onderdeel van de ontwerpen van onze huizen, meubilair en beeldtaal.

Jacobus Johannes Pieter Oud - Directiekeer Oud-Mathenesse - 1923

Jacobus Johannes Pieter Oud – Directiekeer Oud-Mathenesse – 1923

The White Stripes - De Stijl - 2000

The White Stripes – De Stijl – 2000

Radboud van Beekum - armleunstoel - 1980

Radboud van Beekum – armleunstoel – 1980


 

Interview: fotografenduo Ning Kai/Sabrina Scarpa over de poëtische kant van het leven

Publicatie: 13 mei 2016, Online Galerij

Fotografenduo Ning Kai en Sabrina Scarpa tonen deze zomer werk uit hun project The Land Between Us. Het duo woont in Zhengzhou, China, maar is deze zomer in Nederland. Ik spreek hen over hun werk, hun reizen en hun aankomende exposities in Nederland.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Door hun verschillende nationaliteiten zetten ze in op twee locaties, Nederland en China. Voor hun project reizen ze naar afgelegen plaatsen in de wereld en trekken ze de natuur in. Het is hun visie dat culturele verschillen vervagen in deze gebieden buiten de stad. De foto’s zijn doordrongen van anonimiteit en vertalen een poëtische en spirituele ervaring.

Beide fotografen maakten ander werk voor ze samen gingen werken. Ning heeft een liefde voor analoge fotografie en is autodidact fotograaf. Sabrina werkte vooral in zwart-wit fotografie als autonoom fotograaf. Samen hebben ze een project ontwikkeld waarin hun persoonlijke verhaal en artistieke ambitie universeel vertaald wordt: The Land Between Us. Ze fotograferen samen in kleur, want de wereld hoe ze hem samen zien lijkt veel helderder.

Tijdens het gesprek wordt mij steeds duidelijker dat hetgeen ze samen maken een product is van twee individuen die door samen te werken een sterker verbond vormen. Het project is een product van een gezamenlijke visie die zonder elkaar niet kan bestaan.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Waar gaat het project The Land Between Us over?

Sabrina: Het is een persoonlijke reflectie, sinds we elkaar hebben ontmoet. In deze tijd wordt het overal meer multicultureel. Onze boodschap is te tonen wat mensen aan elkaar verbindt. Culturele verschillen zijn ook mooi, maar het is heel verschillend als we in China of in Nederland zijn. Het is ook gelijk, je ziet families. Iedereen moet werken en eten, iedereen wordt geconfronteerd met dezelfde dingen. Mensen leven soms in een digitale wereld. Dat is jammer, je kunt een hoop missen.

Ning: De afgelegen plaatsen die wij bezoeken hebben dat niet. Je hebt het daar niet nodig, het is simpeler. We ontmoeten veel lokale mensen. In onze laatste reis reisden we langs de grens, we ontmoetten daar mensen uit Pakistan en Kazachstan. We huren vaak een auto, dan zien we ook meer van het platteland. Onze laatste reis duurde drie weken, daarvoor zijn we drie maanden onderweg geweest.

Dat klinkt echt als een fantastische reis! Is het altijd leuk?

N: Nee, het is niet altijd leuk. We reizen wel, maar het is geen vakantie. Het is werk. Je hebt een missie in je hoofd, dat kan soms frustrerend zijn. S: We zijn altijd aan het kijken en aan het zoeken. We zijn zo afhankelijk van het moment.

Waar zijn jullie naar op zoek?

S: We zoeken naar een antwoord. Een moment dat verder gaat. Het is niet gepland, het is altijd onverwacht. Het gaat ook om emoties. N: We zoeken naar een bepaald beeld. Mensen in de verte, een abstractie.

S: Uiteindelijk hopen we dat je door de foto’s iets voelt. Een connectie of aantrekking. We hopen dat mensen een spiritueel moment, of de poëtische kant van het leven ervaren. Vrijheid en onbevangenheid. In China veranderen steden in megasteden, het ontwikkelt zich heel snel. We willen ook laten zien wat de natuur kan doen. Om dat meer te waarderen.

Waarom de natuur en de afgelegen gebieden?

S: De natuur brengt mensen samen. Het vervaagt alles op een bepaald punt. Het maakt je doen stilstaan. Mensen houden van de stad, het wordt erg belangrijk gevonden. Soms is het goed om naar de basis terug te gaan. N: In de stad is alles zo snel, veel stress. Er zijn meer verlangens en verplichtingen.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Wanneer zijn jullie begonnen met het project The Land Between Us?

S: We zijn dit project vorig jaar gestart. We hopen dat we het kunnen doorzetten. Misschien is het een levenslang project, misschien kunnen we er altijd aan werken.

We zijn nu in Nederland voor twee exposities. We hebben een solo expositie in De Schildkamp Gallery in Asperen. Dit is een galerie in een hotel. Zij geven ons de kans om het werk te tonen aan zakenmensen. In Utrecht hebben we een groepsexpositie met andere fotografen die zich richten op China. Dit is in HetFotoAtelier in Utrecht. Dat is een hele leuke locatie, ze hebben veel boeken en oude camera’s.

Hoe kiezen jullie welke foto’s worden geëxposeerd?

S: We kiezen de afbeeldingen die we het krachtigste vinden. Of die het beste het werk als geheel representeert. N: Het zijn in totaal 18 foto’s die we tonen en de afmetingen zijn 30 bij 40 cm. Niet heel groot dus. We tonen ook nog drie groot formaat foto’s. De foto’s zijn allemaal zonder titel, je kunt niet aflezen waar ze zijn gemaakt. Dat is ook niet belangrijk.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Wat is jullie rolverdeling als duo?

S: We fotograferen beiden. Later maken we een geheel ervan, we selecteren samen.

N: We reizen samen, maar werken alleen. Ik werk in de donkere kamer, ontwikkel de foto’s. Sabrina is beter met het digitale werk. Zij bewerkt de foto’s op de computer en doet de promotie van het werk.

Het lijkt me lastig dat je allebei fotografeert op dezelfde plaatsen, weten jullie altijd wie welke foto heeft gemaakt?

S: Meestal weten we wel wie welke foto heeft gemaakt, maar soms inderdaad niet. N: Maar dat is niet echt belangrijk. Het is óns werk. We hebben het samen gemaakt. S: Ja, we maken iets wat we alleen samen kunnen maken.

Hoe vullen jullie elkaar aan als fotografen?

S: Ik denk dat je als vrouw al anders kijkt dan als man. De één kan direct zijn en de ander wat meer poëtisch, maar je hebt beide nodig. Het heeft het directe en het poëtische nodig. Zo komt het bij elkaar.

N: Maar dat kwam later, het bij elkaar komen ervan. Het valt nu meer op zijn plaats. Bijvoorbeeld met de donkere kamer. Die hebben we eind vorig jaar opgezet in Zhengzhou. S: We kwamen erachter dat jij meer gevoel daarvoor hebt dan ik. Maar ik heb meer connectie met het digitale gedeelte. En uiteindelijk heb je beide nodig.

N: In het begin hadden we ook soms ruzie. Zeker over het werk dat we wilden maken. S: We waren erg zoekende en moesten bepalen wat goed was voor ons allebei. Dat is moeilijk als je dat nog niet zeker weet voor jezelf. Nu is het duidelijker.

S: Toen we begonnen, reisden we naar steden om uit te vinden wat voor soort werk we wilden maken. We kwamen er al snel achter dat de stad geen optie was. We hadden meer een connectie met de natuur. Het project ontwikkelde zich toen we naar minder bevolkte gebieden af gingen reizen. Ondertussen werd steeds duidelijker wat zou kunnen werken voor ons. We zijn nu veel serieuzer. Dit is het enige werk, ons enige project. We moeten er tijd in steken en het bekender maken.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Is het makkelijker dat jullie met z’n tweeën werken?

N: Het is makkelijker om samen te reizen. Het is een belangrijk onderdeel van ons werk en iets wat we beiden graag willen. Maar wij zijn altijd samen. We wonen samen en werken samen. Soms is dat moeilijk voor ons allebei, we hebben weinig privacy. Daarom hebben we elk onze eigen camera en maken we beiden foto’s.

N: Er zijn steeds meer fotografen, dat maakt het ook lastiger. Je dromen najagen kan ervoor zorgen dat je lijdt. Het is moeilijk, veel mensen geven op. Fotografie is het grootste deel van ons leven en dat kan vermoeiend zijn. Soms ben ik er klaar mee, als ik in een slechte bui ben. Dan is het moeilijk om plezier te vinden in het werk. S: En soms zijn er weinig mogelijkheden om te fotograferen.

Zijn jullie trots op het werk dat jullie maken?

N: We zijn tevreden met ons werk. Het kan beter, maar dat denk je altijd. S: Het geeft ons een goed gevoel wat we nu doen, we staan erachter!

S: We zijn er trots op dat we ons onderwerp hebben gevonden. Het past bij onze situatie. Het heeft een balans met het persoonlijke en universele. N: En we hebben een doel. Het kan veel kracht geven als je dat kunt volgen. We weten waar we nu staan en we hebben een doel, we zien dat we groeien. S: Het is belangrijk dat er ruimte is om te groeien. Als je niet weet wat je wil en hoe je dat gaat bereiken, kun je je zo verloren voelen. N: Het zal nooit heel duidelijk zijn, je zult altijd ergens naar opzoek zijn. Zelfs als je weet wat je wil.

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Waarom zijn jullie fotograaf geworden?

N: Ik vond eens een tweedehands camera online, een analoge camera. Iedereen fotografeert tegenwoordig digitaal. Toen ik klein was had mijn vader een camera en maakte daarmee een foto voor mij en mijn familie. Dat is hoe ik van fotografie afweet, het is iets sentimenteels. Dus ik kocht de camera en begon met fotograferen. Na een aantal maanden werd ik er verliefd op. Ik kocht een boek over de techniek en ontwikkelde mijn eerste film zelf. De donkere kamer is alles voor mij.

S: Ik ben geleerd in opdracht te werken. Ik heb het Grafisch Lyceum gedaan en toen de fotoacademie. Dit vond ik best lastig, omdat je een richting moet kiezen. Je moet één weg volgen. In die tijd wilde ik uitvinden wat ik echt wilde gaan doen. In mijn examenjaar ging ik naar Beijing voor een stage. Daar was een groepsexpositie waar ik Ning heb ontmoet. We begonnen toen het idee te krijgen om samen te gaan werken. Ik ging terug naar Nederland voor mijn examens, maar was na vijf maanden weer terug in Beijing. Ik besloot niet af te studeren maar om naar China te gaan. We begonnen toen met reizen, maar we hadden nog niet het idee zoals we dat nu hebben.

Hebben jullie voorbeelden in de fotografie of kunst?

S: We houden van Japanse fotografie. We hebben een hoop voorbeelden van Ryan McGinly tot Rinko Kawachi. Maar ook verhalen van ontdekkingsreizigers zoals Marco Polo. N: Sabrina maakt reisverslagen. S: Ja, ik schrijf altijd wanneer we reizen. Ze staan ook op de Facebook pagina. Ik zou ze graag publiceren, naast de foto’s. Zodat je wat meer achtergrondinformatie hebt.

N: We filmen ook. We realiseerde ons dat we ook zouden moeten filmen, een korte documentaire maken. Zo kunnen mensen het meer beleven. Maar deze zijn nu nog geen onderdeel van de expositie, dat is voor een later stadium.

Ryan McGinley - Question Mark - 2007

Ryan McGinley – Question Mark – 2007

S: Als we een grotere expositie hebben kunnen we de video en de verslagen erbij tonen. En audio, we nemen ook geluid op van de natuur. We willen het een geheel maken met meerdere mediums. Om de ervaring rijker te maken. N: We zijn ook nog van plan een handgemaakt boek te maken, met onze foto’s. We willen het werk op een nieuwe manier laten zien. Het kan een aanvulling zijn, mensen hebben een directe connectie met het werk. Je kunt echt in contact komen met het werk. S: Een foto kan plat zijn. Het kan veel vertellen. Ik denk dat het genoeg kan vertellen. We willen graag meer laten zien, meerdere lagen. 

Ning Kai/Sabrina Scarpa - The Land Between Us

Ning Kai/Sabrina Scarpa – The Land Between Us

Voor meer info over dit duo: website Ning Kai en Sabrina Scarpa

Exposities:

16 april – 30 mei

Groepstentoonstelling ‘Insects Awake’, Kunlun Art Museum, Zhengzhou, China

17 mei – 15 juli

Solo expo ‘The Land Between Us’, De Schildkamp Gallery, Asperen

24 juli – 24 oktober

Groepsexpo ‘China Time’, HetFotoAtelier, Utrecht


 

Outsider art; grenzen vervagen

Publicatie: 20 april 2016, Online Galerij

Op dit moment zijn er twee museums die outsider art centraal zetten te bezoeken in Nederland. Het nieuweOutsider Art Museum dat in maart dit jaar in Amsterdam opende en The Museum of Everything in de Kunsthalin Rotterdam. Hiermee lijkt de stroming steeds populairder te worden. Dit roept vragen op over het verschil tussen outsider art en gevestigde kunst: wordt dit verschil steeds kleiner?

Art brut en outsider art

‘Art brut’ en ‘outsider art’ zijn termen die gebruikt worden voor kunst dat gemaakt is buiten de gevestigde kunstorde en samenleving. Je kunt hierbij denken aan kunst gemaakt door psychiatrische patiënten, mensen met een verstandelijke beperkingen of gedetineerden. De term outsider art wordt hiernaast ook gebruikt voor autodidacte kunstenaars die nooit buiten de samenleving zijn getreden.

Hans Prinzhorn (6 juni, 1886 – 14 juni, 1933) was één van de belangrijkste verzamelaars van outsider art. Hij werkte als psychiater in een psychiatrisch ziekenhuis in Duitsland. Tijdens zijn werkperiode breidde hij de bestaande psychiatrische kunstcollectie uit naar 5000 werken. Zijn verzameling, de Prinzhorn Collectie, wordt nog steeds getoond in de Universiteit van Heidelberg. Ook schreef hij een boek over outsider art,Bildnerei der Geisteskranken (Artistry of the Mentally Ill), een studie over kunst gemaakt door psychiatrische patiënten. Het boek werd enthousiast ontvangen in de kunstwereld en een inspiratiebron voor kunstenaars, waaronder Jean Dubuffet.

Jean Dubuffet en art brut

Jean Dubuffet (31 juli 1901 – 12 mei 1985) was een Franse schilder en beeldhouwer. Dubuffet staat bekend als de bedenker van de term ‘art brut’. Hij was een geschoolde kunstenaar, maar koos ervoor dit te verwerpen na het zien van de verzamelde werken van Prinzhorn. Hij vond de gevestigde kunst commercieel en volgens hem kon dit nooit puur zijn. In art brut zag hij een ruwheid, naïviteit en directheid die hij erg bewonderde. Hij begon deze kwaliteiten ook te aspireren in zijn eigen werk. Ook verzamelde hij art brut werken voor zijn eigen collectie.

Jean Dubuffet - Portrait du soldat Lucien Geominne - 1950

Het werk van Dubuffet doet primitief aan en is figuratief te noemen. Je ziet duidelijk de invloeden van kindertekeningen en psychiatrische patiënten. Dubuffet gebruikte in zijn schilderwerk een techniek waarmee hij structuur aanbracht door zijn verf te vermengen met zand, glas of stro. Dit geeft het primitieve ogende werk nog een extra dimensie. Zijn beeldhouwwerken zijn van eenzelfde ongeraffineerde aard.

Jean Dubuffet - Four Characters - 1974

Jean Dubuffet - Jardin d'émail -1974 - Kröller Muller Museum

In de jaren 70 wordt de term ‘outsider art’ bedacht door kunstcriticus Roger Cardinal. Naast een Engelse vertaling voor ‘art brut’, kan deze term breder worden gebruikt. Niet alleen kunstenaars buiten de samenleving vallen onder outsider art, maar ook autodidacte en ongeschoolde kunstenaars vallen hieronder.

De 55e biënnale van Venetië

In 2013 was de biënnale van Venetië podium voor outsider art, waarmee de stroming bekendheid en populariteit verwierf. De biënnale van Venetië wordt elke twee jaar gehouden. Het is één van de grootste kunstmanifestaties van de wereld, waar 28 landen aan meedoen. Nederland heeft een eigen paviljoen laten bouwen, het Rietveldpaviljoen, dat gebruikt wordt als expositieruimte. Naast de exposities die door de landen zelf worden voorgedragen is er elke editie een thematentoonstelling, samengesteld door een curator.

The Encyclopedic Palace of the World

De 55e biënnale kreeg de titel Il Palazzo Enciclopedico (The Encyclopedic Palace), naar een werk van autodidact kunstenaar Marino Auriti (1891–1980). Auriti was een Italiaans-Amerikaanse kunstenaar, hij verhuisde in de jaren 20 van Italië naar Amerika. Daar werkte hij als automonteur, maar hij had passie voor architectuur. Hij werkte drie jaar lang zelfstandig aan een schaalmodel van Il Palazzo Enciclopedico. Dit gebouw ontwierp hij om alle menselijke kennis en ontdekkingen in te huisvesten: “All the works of man in whatever field, discoveries made and those which may follow.” Het werk is eigendom van het American Folk Art Museum in New York.

Marino Auriti met het 'Encyclopedic Palace of the World' - Photographer unidentified, c. 1950s – Collection American Folk Art Museum, New York

33 jaar na de dood van deze kunstenaar is het werk de inspiratie geweest voor curator Massimiliano Gioni als thema voor de biënnale. Gioni nam het uitgangspunt van dit werk en gebruikte het om de biënnale en thematentoonstelling richting te geven.

” The biennale model itself is based on the impossible desire to concentrate the infinite worlds of contemporary art in a single place: a task that now seems as dizzyingly absurd as Auriti’s dream.”

De vele hedendaagse kunstenaars uit verschillende landen bij elkaar brengen en tot een geheel maken lijkt net zo’n moeilijke en idealistische opgave als het realiseren van Auriti’s ontwerp. Hiernaast wil hij met de thematentoonstelling de lijnen vervagen tussen beroepskunstenaars en amateurs, outsiders en insiders. De thematentoonstelling draaide om kunstenaars buiten de gevestigde paden en toonde ook het model van Auriti. Het werk verwierf internationale bekendheid hierdoor.

Encyclopedic Palace of the World, op de biënnale van Venetië 2013

Shinichi Sawada in Outsider Art Museum

Eén van de andere kunstenaars in deze tentoonstelling was de hedendaagse Japanse kunstenaar Shinichi Sawada. Sawada is autistisch, heeft een aangeboren afwijking en praat nauwelijks. Hij maakt keramieke beelden op een zeer perfectionistische manier. De tentoonstelling van zijn werk tijdens de biënnale betekende ook voor hem internationale bekendheid.

Shinichi Sawada - Untitled - 2006-7 Foto: Francesco Galli

Shinichi Sawada - Untitled - 2006-7 Foto: Francesco Galli

Het pas in Amsterdam geopende Outsider Art Museum toont ook werk van Sawada. Het museum richt zich op actuele kunst en opkomend talent. In de vaste tentoonstelling toont het museum ruim 100 werken van Engelse, Nederlandse, Franse en Iraanse kunstenaars. Hiernaast is er een speciale thema ruimte ingericht met Japanse outsider artists, waar Sawada onderdeel van is.

The Museum of Everything

The Museum of Everything is een Britse collectie van outsider art, in de vorm van een rondreizend museum. De tentoonstelling omvat een overzicht van meer dan honderd kunstwerken uit de 19e, 20e en 21e eeuw. Eén van de meer bekende kunstenaars is, Augustin Lesage (1876-1954), ontdekt door Jean Dubuffet. Lesage was een mijnwerker in Frankrijk, toen hij een stem hoorde die hem voorspelde ooit een schilder te worden. Het werk van Lesage bestaat uit grote schilderijen waarin symmetrie een belangrijke rol speelt. Het zijn erg gedetailleerde schilderingen met talloze patronen.

Augustin Lesage - Les grandes oeuvres ne s'élaborent que dans le recueillement et le silence - 1923 tot 1925 Foto: Collection de l’Art Brut, Lausanne

Net als Gioni wil dit rondreizende museum de lijnen vervagen tussen professionele en autodidacte kunstenaars. Het heeft weer een andere kijk op outsider art, het verwerpt deze en soortgelijke termen juist. Ze spreken liever van onontdekte, onbedoelde en ongetrainde kunstenaars. Zo vertelt de Britse oprichter van The Museum of Everything, James Brett: “Het is onze taak om deze kunstenaars binnen de context van de kunst te plaatsen en ze niet buiten te sluiten als outsiders. Wij strijden voor het universele recht op vrije beeldende expressie… niet voor een kleine groep van uitverkorenen, maar voor iedereen!”

Guo Fengyi, The Museum of Everything in de Kunsthal. foto:Thijs Wolzak

Van outside naar inside

De kunstwereld is een aparte cultuur met eigen regels. Als geschoolde kunstenaar is het soms moeilijk om vrijheid hierin te vinden. Als ‘outsider’ ben je vrij te doen wat je wilt, de kunst is puur. Als kunstenaar is er ook een streven om maatschappelijk relevant te zijn, waar outsider kunstenaars dit vaak onbedoeld juist zijn.

Uiteraard zijn er in de hedendaagse tijd minder grote verschillen tussen professionals en amateurs in de kunstwereld. De autodidacte kunstenaar is erg relevant in de kunstwereld, een diploma is zeker geen vereiste meer. Ook is de ruwe kunst, of kunst geheel vanuit de binnenwereld, geaccepteerd op kunstacademie en in galerie en museum. De term ‘outsider art’ is nog steeds geheel relevant in het aanduiden van de afkomst van bepaald werk, maar ik betwijfel of het nog gebruikt kan worden om relevante verschillen aan te duiden. Deze museums brengen de outsider, met of zonder label, toch een stapje dichterbij de ‘insiders’.

The Museum of Everything is nog tot 22 mei te bezoeken in de Kunsthal in Rotterdam

Het Outsider Art Museum heeft een vaste collectie in de Hermitage in Amsterdam

Omslagfoto: –  Christopher Rudquist – The Museum of Everything – Londen